NET SARAKSTE: REZONE 

PUBLIKACIJAS: 
 

 
 
 
 
Arvîds Alksnis  <alksnis@parks.lv> 

NET.ART #1 (Pie saknçm.) 

Internets kïuvis par jaunâko vidi, telpu arî mâkslai, ar savâm îpatnîbâm, labajâm un sliktajâm iezîmçm. Neviens laikam nepiekritîs radikâlajam viedoklim, ka jebkura cita mâksla ir mirusi un ka vienîgâ nâkotne jebkâdai radoðai izpausmei ir tikai kompjûters kâ lîdzeklis un kompjûteru tîkli kâ izplatîðanas/demonstrçðanas medijs. Pateicoties jaunajiem medijiem turpina attîstîties mâkslas sintçze - tehnolìija, zinâtne, mûzika, vizuâlâ mâksla utt. Taèu internets ar savu îpaðo domâðanu izmaina attieksmi gan pret komunikâciju, gan pret mâkslu, gan pret citâm vçrtîbâm. 

Ðai rakstâ vçlos jûs iepazîstinât ar net.art. Mediju mâkslas teorçtiíi, diskutçjot par net.art izcelðanos no mûsdienu mâkslas vçstures pozicijâm, kâ ietekmi piemin gandrîz lielâko daïu no XX gadsmita mâkslas un mediju kustîbâm. Tâ piemçram David Garcia sâk uzskaiti ar video mâkslu, kamçr Cerey Young norâda stingru saistîbu ar tçlniecîbu, zemes mâkslu un îpaði instalâcijâm. John Hopkins piemin elektroniskâ pasta mâkslu, Walter van der Cruijsen pievieno ekperimentâlâs filmas, performances, konceptuâlo mâkslu, elektronisko un mediju mâkslu. Josephine Bosma ierosina pieskaitît radio un norâda uz fluxus ietekmi, Alexei Shulgin un Rachel Baker atsaucas uz jau gatavo, tîklâ esoðo darbu izmantoðanu un ðo jau esoðo elementu izmantoðana norâda uz dadas ietekmi. Vçl varçtu pieminçt minimâlismu un kompjûtergrafiku. Bet svarîgâkais ir tas, ka visas ðîs daþâdâs mâkslas formas ir dzîvotspçjîgas pateicoties mâkslinieku spçjai tâs pârtransformçt un sintizçt. Tas ir lîdzîgi kâ kolâþas princips, tikai ðajâ gadîjumâ tiek savienoti ne tikai attçli un skaòa, bet gan kultûras materiâls, daþâdas ietekmes, vçsture un mediji. 

1995. gadâ Vençcijas biennâlç, grupa domubiedru izveidoja nettime kustîbu, kuras ietvaros tiek meklçta iespçja radoðai mâkslas attîstîbai ârpus dominçjoðâs elitârâs mâkslas sistçmas, kas ir slçgta sistçma ar diezgan maz iespçjâm plaðâkai attîstîbai, eksperimentiem. Ðeit meklçjami arî net.art aizsâkumi, taèu tâ formulçjums nav nodefinçts vçl ðodien. Teorija rodas reizç ar paðu net.art, lîdzi tai dzimst un attîstâs arî net.art mitoloìija. Viens no ðâdiem piemçriem ir nosaukuma - net.art raðanâs? 1995.gada decembrî Vuk Cosic saòçma anonîmu elektroniskâ pasta sûtîjumu kurð sastâvçja vienîgi no neloìiski sarindotâm rakstu zîmçm, vienîgie atpazîstamie vârdi bija net.art, kas lîdzîgs ðim: [...]J8~g#|\;Net.Art{-^s1[...] 

Kâ attîstîsies net.art mâkslas sistçmas kontekstâ? Vai net.art nekïûs tikpat ierobeþots, slçgts, konkrçts, lîdz galam nodefinçts kâ lîdzðinçjâs mâkslas izpausmes? Rachel Baker atzîmç, ka "mâkslas", mâkslinieka, kritiía un teorçtiía lomas identifikâcija tiek uzbûvçta lielâkoties lai kalpotu  mâkslas ekonomikai un tirgum. Vienmçr notiek eksperimenti ar alternatîvâm, neatkarîgâm sistçmâm, kuras panâkumu (tas ir, sabiedrîbas piekriðana, kura parasti realizçjas caur mçdiju ekonomiku, kura vienmçr ir gatava patçrçt jaunas kultûras idejas) gadîjumâ nemanâmi tiek pakïautas hegemonijai. Heath Bunting apliecina, ka mçìinâjumi ignorçt hegemonisko institûciju struktûras ar to valodu un definîcijâm nekad nevar bût sekmîgi. Labâkais, ko var darît, ir spçlçties ar valodu un oriìinâli mainît struktûras. Un tas ir arî jautrâk. Tâtad, kâ iesaka Alexei Shulgin, paòemsim visas iespçjamâs birkas un definîcijas un lietosim tâs pçc izvçles, vai arî visas vienlaicîgi. 

Konferences pierâda, ka vienmçr pastâv pretrunas starp tiem, kas dara, un tiem, kas interpretç, komentç un teoretizç. Starp praktiíiem un teorçtiíiem. Alexei Shulgin pârstâv vairâk pirmos nekâ otros. Viòð uzskata, ka teorija païaujas un atsaucas uz pagâtni, lai konstruçtu nâkotni, bet nekad nevçrðas pie tagadnes. Tâ ir ideoloìiskas propagandas vai publicitâtes ierocis. Tâ ir hermçtiska un paðpietiekama uzruna tikai tiem, kas atrodas no dzîves atrautâ akadçmiskâ vidç. 

Alexei Shulgin vçlas identificçt "jauno barbaru" net.art - pionieri, kurð atsakâs bût atkarîgs no izsmalcinâtas retorikas un teorijas, pagâtnes valodas. Tomçr bez teorijas un vçstures kritikas pastâv draudi naivi iegrimt tehniskâ nâkotnes fantâziju kultâ, kurð var bût neglâbjami bçrniðíîgs un kuru viegli var ekspluatçt vara. Ir bezatbildîgi neòemt vçrâ kritiku, bet tajâ paðâ laikâ ir debili pârâk aizrauties ar teorçtiskâs valodas abstrakcijâm. 

Net.art mâkslinieku atbilde ir: 
- esi pats sev propagandists (publicists utt.) 
- radi pats savu hermçtisku vidi (ar savu valodu) 
- iemieso domu kâ darbîbu pasaulç, jo valoda sâkas ar íermeni pasaulç.  

Vieni no spilgtâkajiem net.art pârstâvjiem ir Jodi (Joan Heemskerk, Dirk Paesmans). Daudzu formu, stilu un tehniku aizsâcçji. Daþviet tiek minçts, ka viòi ir radîjuði vairâk kâ 20 000 interneta lapas. Nevar neminçt arî visai kuplo sekotâju un Jodi kompjûter estçtikâ veidoto darbu stila atdarinâtâju pulciòu daþâdâs pasaules malâs. Visi radoðie procesi attîstas vienlaicigi Eiropâ, Amerikâ, Japânâ nav vairs atskatiðanâs uz "rietumu mâkslu". Mâksla vairs netiek tik ïoti noðíirta no ctâm raodðam aktivitâtçm "Tâ varçtu bût mâksla un varçtu arî nebût mâksla" saka Pit Schultz. Ðajâ "mâkslas noliedzçju" laikmetâ vçrojama visai bûtiskâ neobjektivitâte - vârds "mâksla" ðeit tiek lietots neierobeþoti un visos locîjumos. Kurð gan nevçlas bût mâkslinieks, visi runâ par mâkslu utt. 1996.gadâ Alexei Shulgin piedâvâja daþus paðsaprotamus un ironiskus risinâjumus: 
"a. Aizmirstiet pagâtni un nâkotni, jo tâs neeksistç, koncentrçjieties uz tagadni, kuru nav iespçjams aprakstît un tâpçc tâ nevienam nevar piederçt. 
b. Mainiet savu nodarboðanos, pirms esat kïuvuði pazîstami savâ nozarç, un pirms kustîba, kurâ jûs esat, ir sâkusi radît pati savu vçsturi. Tad, sâkot kaut ko citu no sâkuma kâ iesâcçjam, jûsu varaskâre un alkas pçc atzinîbas dos jums spçcîgu radoðu impulsu.  
c. Nekïûstiet atkarîgi no medija, kurâ jûs strâdâjat - tas palîdzçs viegli no tâ aiziet."  

Gadu vçlâk tas pats Alexei Shulgin izdarîja visu pretçji teiktajam, bet tâ jau ir tçma citam rakstam par to kâ net.art iekïâvâs starptautiskajâ mâkslas apritç. 

Lai tuvâk iepazîstos ar net.art iesaku apmeklçt sekojoðas interneta lapas: 
http://www.jodi.org 
http://www.irational.org 
http://www.easylife.org 
http://www.zuper.com 
http://www.superbad.com 
http://jupiter.ucsd.edu/~bookchin/finalProject.html 
http://www.e13.com 
http://www.fakeshop.com 
http://remote.aec.at 
http://ir.uz

 
 
top